Otlak ve Irımtüzende Nitrat ve Azot-Bazlı-Nitrat’ın Farkı

Irımtüzende (akuaponikte) ölçtüğümüz değerlerden biri de nitrattır. Nitrat aynı zamanda pek çok suni gübrede bulunuyor ve bir otlağın nitrat yükü veya azota hassas riparyan bölgelerin nitrat miktarı da ölçülerek kontrol edilir. Otlakta otlayan hayvanların fazla nitratlı otları yemesi çok iyi bir şey değil. Hatta fazla nitratlı ırımtüzen sistemlerindeki sebzeler de bizim için iyi değil. Uzun süre nitrat yoğunluğu ile yaşamış balıkların tadı da iyi olmuyormuş. Hasattan bir hafta önce yemlemenin kesilmesinin gerçek nedeni de balığın nitrattan arındırılmasıymış.

Nitrat bizim ölçebildiğimiz birimiyle ppm (parts per million – milyonda bir) olarak ölçülüyor. Bilim insanları mol birimiyle ölçüyor.

Konuyla benim ilgilenme sebebim ise ırımtüzen sistemimde alabalıkların yem yememesi ve akabinde yaptığım ölçümlerde düşük pH ve yüksek nitrat çıkmasıydı. pH olayını kireç ile normale çektim ama hala nitratım yüksek.

Benim ırımtüzen sistemimdeki nitrat değeri

Nitratı düşürmek amaçlı UVI tasarımında Dr. Rakocy tarafından kullanılan bir filtre modeli var. Bir varilin içine sıkıca doldurulmuş balık ağının üzerine su yavaş yavaş akıtılarak nitratın azota dönüşüp gaz olarak sistemden çıkması sağlanıyor. Gerçi bu işlemin bilimsel açıklaması biraz daha karmaşık ve ortaya sülfür çıkartıyor. Düşük pH ve anaerobik ortam istiyor. Yani tam olarak bir azota dönüştürme yok.

Çözüm olarak daha önce de yazdığım gibi yemlemeyi kesmek, daha fazla bitki koymak ve su değişimi yapmak gerekiyor. Bunların hepsini zaten yaptım ama mevsim kış olduğu için fazla güneş yok ve sebzelerin mevcut nitratı fotosentez ile sistemden çıkartması kolay olmuyor. Attığım tohumlar bile henüz çimlenmedi.

Problemimi Aquaponics Anonymous FB grubundaki benden daha akıllı kişilere sorduğumda ise konu hakkında oldukça güzel bilgiler edindim. Bunları burada sizinle de paylaşayım.

İlk olarak balıktan başlayalım. Bende alabalık var ve okuduğum bilimsel makalelerde alabalığın 1000ppm nitrat seviyesinde öldüğü tesbit edilmiş. 20ppm nitrat ise ticari bir işletmenin zarar yapmadan (balığın büyüme hızı ve FCR (feed conversion rate – yem dönüştürme oranı) etkilenmeden) hasat yapabilmesi için üst sınır olarak belirlenmiş. Elinizdeki balığın nitrat hassasiyetini bilmeniz şart.

Benim nitrat 40-80ppm arası ve yavaş yavaş panik olmaya başlıyorum burada.

Öncelikle bizim ölçtüğümüz nitrat NO3. Benim bilimsel makalede okuduğum nitrat ise NO3-N. İlk bakışta aynı gibi dursa da orada fazladan bir “N” var. FB grubumuzda da belirtildiği üzere bunlar farklı şeyler.

NO3 – Nitrat iyonu

NO3-N – Azot bazlı nitrat

Benim ölçtüğüm 80 ppm nitrat NO3 cinsinden.

Yani makalede bahsedilen NO3-N’e çevirme yapmam lazım. Burada işin içine azot ve oksijenin moleküler ağırlığı filan giriyor. Ama korkmayın başınızı çok ağrıtmayacağım.

Formül şöyle:

80 / 4,4268 = 18,07 ppm NO3-N oluyor. Ticari bir ırımtüzen işletmesinin takip etmesi gereken üst sınıra çok yakınım. Panik geçiyor ve bir rahatlama geliyor.

Otlakta Nasıl Olacak?

Bir otlakta ölçüm yapıldığında ölçüm yapan kişinin nitrat değerini hangi cinsten verdiğini bilmek gerekiyor ki toksik olup olmadığını anlayalım.

Eğer NO3 cinsinden ise 9000 ile 10000 ppm arasında hayvanlar için toksik olmaya başlıyor.

Eğer NO3-N cinsinden ise 2033 ile 2258 ppm arasında toksik olmaya başlıyor.

9000 / 4,4268 = 2033 ppm

10000 / 4,4268 = 2258 ppm

İneklerin yüksek nitratlı yemlere uyum sağladığı gözlemlenmiş ise de bu değerlerin üzerinde ölümlerin olduğunu unutmayın.

Kuraklık döneminde otlağın nitrat konsantresi de artar. Buharlaşan su geride nitratı bıraktığı için nitrat tehlikeli seviyelere gelebilir.

Otlağın nitrat değeri hem ilk 25 santimden alınan toprak ile hem de bitkilerin yapraklarından sıkılacak öz su ile  bakılabiliyor.

Toprak örneği toplama araçları

Silaj olarak kesilmiş samanın 3 hafta fermantasyonundan sonra nitrat oranının %40 ile %60 oranında düştüğü kaydedilmiş.

Otlağın su kaynakları kirli olabilir. Komşu çiftçiler azotlu gübreler kullanıyorsa bunlar su kaynaklarına sızıyor olabilir. Bu yüzden su kaynaklarının özellikle pınarlardan doldurulan yalakların kontrol edilmesi gerekir. Yalakların kenarlarında oluşan yosunlu kısımlar veya suyun hızlıca yeşil alg ile dolması gibi durumlar varsa nitrat fazlalığına işaret olabilir. Yalakların temizliğinden bahsetmeye gerek yok sanırım.

Toprak ve bitki öz suyu nitratını ölçmek için test kitleri mevcut. NECi firmasının bir kaç kiti mevcut ve online sitelerden sipariş verilebilir.

Bizim kullandığımız API Master test kitinin nitrat ölçme solüsyonları ile bitki öz suyu sıkılarakta ölçüm yapılabilir ama değerler kitin ölçüm aralığından çok daha fazla olacağı için saf su ile sulandırmak gerekiyor. Bunun ayrıntısına burada girmeyeceğim.

Şurada kitin nasıl kullanılacağı anlatılmış.

Otlakta biyo-çeşitlilik, farklı gruptan bitkilerle sağlanmışsa, drenajı iyiyse, organik madde açısından zengin ve humuslu ise azot miktarı toksik seviyelerin altında çıkacaktır.

Aşağıdaki tablo silaj veya otlağın nitrat seviyelerini ve açıklamalarını içeriyor.

Nitrat İyonu (NO3)

Azot bazlı nitrat (NO3-N)

Tavsiye

<4400 ppm <1000 ppm Toksik değildir. Güvenli şekilde hayvanlara yedirilebilir.
4400-9300 ppm 1000-2100ppm Hamile olmayan hayvanlar için uygun.

Hamile olanlar için yavaş yavaş arttırılarak verilmeli.

9300-15000 ppm 2100-3390 ppm %50 oranında düşük azotlu yemler ile karıştırılmalı.

Hamile hayvanlara verilmemeli.

>15000 ppm >3390 ppm %25 oranında düşük azotlu yemlere karıştırılmalı.

Hamile hayvanlara verilmemeli.

Otlakta gölge yerlerde nitrat seviyesi yüksek olabilir. Güneş ışınları ile fotosentez yapamayan bitkilerde nitrat yoğunluğu artar. Eğer otlağın nitrat oranı yukarıdaki tabloda belirtilen değerlerden yüksek çıkarsa otlak kapatılarak bir kaç gün beklenir ve tekrar ölçümler yapılır. Ta ki fotosentez ile nitrat düşene kadar. Öte yandan nitrat tad olarak acı olduğundan inekler zaten yüksek nitratlı otları tercih etmez ama başka seçenek yoksa mecburen yiyeceklerdir.

Paul Burke isimli Yeni Zelanda’da süt üreten bir çiftçinin nitrat zehirlenmesinden dolayı ölen inekleri

Nitrat zehirlenmesi hayvanlar için ölümcüldür. Eğer erken fark edilirse hayvana mısır gibi yüksek enerji verecek bir yem yedirmeli ve vakit kaybetmeden veteriner çağrılmalıdır. Ölüm oksijen yetmezliğinden kaynaklandığı için hayvanın hareketleri mümkün olduğu kadar kısıtlanmalıdır ki oksijen ihtiyacı azaltılsın.

Sürekli taşıma yemle beslenen hayvanların maruz kaldığı bir problemdir nitrat zehirlenmesi. Bütüncül olarak yönetilen bir otlakta veya peçenkoru sistemlerinde serbest gezinen hayvanların bu tür bir problemle karşılaşması çok zor. Keza ırımtüzen sisteminde balıkların nitrat zehirlenmesi olmasa bile, oranların artması kaçınılmaz ama akarsularda serbest gezen balıklarda böyle bir sorun yok.

Umarım nitrat ve nitrat-bazlı-azotun farkını ve su kültürü ile otlakta dikkat edilmesi gerekenleri net bir şekilde aktarabilmişimdir. Bu konular benim de yeni öğrendiğim ve merakımı cezbeden konular. Yukarıda yazdıklarımda bir hata varsa yorum olarak bırakın ki daha sonra okuyanlar da doğru bilgiye ulaşabilsin. Konu hakkında örütbağında Türkçe kaynak sadece nitrat zehirlenmesi konusunda var ama NO3 ve NO3-N hakkında pek kaynak yok. Umarım bir boşluğu doldurmuşumdur.

Kaynaklar

https://www.waterboards.ca.gov/drinking_water/certlic/drinkingwater/documents/drinkingwaterlabs/InterconvertingNitrate-NandNitrate-NO3.pdf

http://newsroom.unl.edu/announce/beef/5891/33379

https://www.theseus.fi/bitstream/handle/10024/57500/Avkhimovich%20Dmitry.pdf?sequence=1

https://www.nrcs.usda.gov/wps/PA_NRCSConsumption/download?cid=stelprdb1242703&ext=pdf

How to determine Nitrate NO3 in soil samples

http://extensionpublications.unl.edu/assets/pdf/g1779.pdf

http://atafen.com.tr/tr_teknikbilgiler.aspx?id=722

893total visits,2visits today

Posted in Permakültür, Türkçe and tagged , , .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.